Chủ toạ phiên toà. Quang cảnh phiên toà. Phóng viên phỏng vấn các chủ toạ phiên toà trong buổi họp báo quốc tế sau phần tuyên án. Quang cảnh buổi họp báo quốc tế. Trong 2 ngày 15 và 16.5.2009, Ðoàn nạn nhân chất độc da cam/dioxin Việt Nam đã tham dự Tòa án lương tâm quốc tế do Hội Luật gia dân chủ quốc tế  tổ chức tại Paris (Pháp). Ngày 18.5.2009, toà đã ra phán quyết về hậu quả chất độc da cam do Mỹ gây ra lên môi trường thiên nhiên và con người ở Việt Nam trong chiến tranh xâm lược Việt Nam (thời kỳ 1961-1971) là rất nghiêm trọng và nặng nề. Chính phủ Mỹ và các công ty này sẽ phải bồi thường toàn bộ cho các nạn nhân chất độc da cam/dioxin và gia đình của họ... Hành trình vì công lý Như Báo ảnh Việt Nam đã có một số tin, bài về sự việc này, đến tham dự phiên toà đặc biệt tại Pari, Đoàn Việt Nam gồm 14 người, bao gồm các nhà quản lý, nhà hoạt động xã hội, nhà khoa học, một số luật sư; ba nạn nhân chất độc da cam/dioxin là ông Hồ Ngọc Chu (Quảng Ngãi), ông Mai Giảng Vũ (TP Hồ Chí Minh) và anh Phạm Thế Minh (Hải Phòng), do Thượng tướng Nguyễn Văn Rinh, Chủ tịch Hội nạn nhân chất độc da cam/dioxin Việt Nam (VAVA), làm trưởng đoàn.  Với tư cách là nhân chứng và người bị hại, Ðoàn Việt Nam đã cung cấp cho Tòa án những bằng chứng cụ thể về môi trường thiên nhiên, về sức khỏe của nạn nhân Việt Nam do hậu quả chất độc da cam Mỹ sử dụng trong chiến tranh xâm lược Việt Nam (thời kỳ 1961-1971) để Tòa án lương tâm quốc tế tiến hành các thủ tục tố tụng, làm rõ những vấn đề pháp lý để Mỹ phải có trách nhiệm bồi thường cho các nạn nhân chất độc da cam/dioxin Việt Nam. Tuyên bố của Việt Nam là tiếp tục khẳng định: Cuộc đấu tranh đòi công lý hiện nay của nạn nhân chất độc da cam/dioxin Việt Nam là tiếng nói của lương tri và quyền con người, không chỉ vì cuộc sống của các nạn nhân ở Việt Nam, mà còn vì quyền lợi chính đáng của nạn nhân là cựu chiến binh Mỹ và nhiều nước khác đã từng tham gia chiến tranh ở Việt Nam. Phiên tòa đã giúp công chúng chứng kiến tận mắt những cơ thể tàn tật, các di ảnh của người đã khuất, nghe những lời tâm sự đầy nước mắt và nỗi đau buồn của các nạn nhân, của những người vợ cựu chiến binh Mỹ đến từ Nhật Bản, Mỹ và Đức, của chính những cựu chiến binh Hàn Quốc và Mỹ đã từng tham chiến tại Việt Nam. Đây cũng là dịp để công chúng Pháp và quốc tế hiểu rõ hơn về chất độc da cam/dioxin trong 80 triệu lít chất diệt cỏ mà quân đội Mỹ đã sử dụng trong cuộc chiến tranh Việt Nam. Qua những báo cáo nghiên cứu của các nhà khoa học, các bác sĩ, các nhà làm phim và các nhà nghiên cứu xã hội học Việt Nam và quốc tế, cũng như những số liệu thống kê kinh hoàng mà họ đưa ra trước tòa, các thẩm phán và những người tham dự phiên tòa cũng đã thấy được hậu quả khủng khiếp và nặng nề mà chất độc da cam/dioxin đã gây ra và kéo dài cho đến ngày nay, ảnh hưởng đến nhiều thế hệ con người và môi trường Việt Nam. Phần biện hộ của các luật sư đã thu hút mạnh mẽ sự chú ý của các vị thẩm phán và người nghe. Luật sư người Mỹ Jeanne Mirer đã đưa ra nhiều cơ sở pháp lý để chứng minh các công ty hóa chất Mỹ phải chịu trách nhiệm về hậu quả nặng nề mà các sản phẩm của họ gây ra. Đặc biệt, phiên tòa đã lặng đi khi luật sư Roland Weyl người Pháp - Chủ tịch Hội quyền và tự do - thành viên Hội Luật gia dân chủ quốc tế, lên tiếng bào chữa cho các nạn nhân da cam/dioxin. Với những lập luận đanh thép và đầy sức thuyết phục, ông khẳng định rằng hậu quả mà chất độc da cam/dioxin đã gây ra đối với nhân dân Việt Nam là không thể chối cãi được. Chính vì vậy, những kẻ gây tội, mà đặc biệt là những công ty hóa chất đã cung cấp chất diệt cỏ cho quân đội Mỹ, phải bồi thường cho những mất mát, đau thương mà các nạn nhân đang phải gánh chịu. Đã đến lúc phải trả lại sự công bằng cho hơn 3 triệu nạn nhân chất độc da cam/dioxin Việt Nam .  Theo luật sư Roland Weyl, nếu các cựu chiến binh Mỹ đã được bồi thường thì các nạn nhân Việt Nam phải được bồi thường nhiều hơn thế vì họ không chỉ là nạn nhân của chất độc da cam/dioxin, mà trên hết, họ còn là nạn nhân của một cuộc chiến tranh phi nghĩa. Bên cạnh sự bù đắp về thiệt hại đối với con người, các công ty hóa chất Mỹ còn phải có trách nhiệm trong việc giảm thiểu tối đa những tác hại của chất độc da cam/dioxin đối với môi trường sinh thái ở Việt Nam, nhất là ở những điểm nóng, nơi có nồng độ độc tố dioxin cao như các khu vực miền Trung và Tây Nguyên, khiến thảm họa da cam tiếp tục tàn phá dân tộc Việt Nam cho đến tận ngày nay và rất có thể cả sau này nữa. Công lý sẽ thuộc về nhân quyền con người Hai ngày làm việc của Tòa án đã để lại những ấn tượng mạnh mẽ trong lòng những người tham dự. Nguyên Phó Chủ tịch nước Nguyễn Thị Bình, Chủ tịch Quỹ vì Hòa bình và Phát triển Việt Nam , người tham dự phiên tòa từ đầu đến cuối, đánh giá cao sáng kiến tổ chức phiên tòa của Hội luật gia dân chủ quốc tế. Theo bà, diễn đàn này sẽ giúp dư luận các nước hiểu thêm về thực tế ở Việt Nam sau 36 năm vẫn còn gánh chịu những hậu quả nặng nề của chiến tranh do ảnh hưởng của chất độc da cam/dioxin. Tất cả những nhân chứng nước ngoài đến phiên tòa không những góp phần nói lên sự phản đối của họ đối với hậu quả của các việc làm mà quân đội và các công ty hóa chất Mỹ gây ra, mà sự hiện diện của họ trước tòa còn thể hiện sự ủng hộ và tình đoàn kết đối với nhân dân Việt Nam trong hành trình đi tìm công lý, đòi chính phủ và các tập đoàn hóa chất Mỹ phải có trách nhiệm bồi thường. Với vai trò Chủ tịch phiên tòa, luật sư người Ấn Độ Jitendra Sharma khẳng định: Tuy không giống như một phiên tòa xét xử bình thường vì phán quyết không mang tính ràng buộc về mặt pháp lý, nhưng Tòa án lương tâm quốc tế mang một ý nghĩa to lớn về mặt dư luận vì tạo điều kiện để các nạn nhân chất độc da cam/dioxin Việt Nam và quốc tế bày tỏ vấn đề của mình, và để cộng đồng thế giới hiểu hơn nỗi đau của họ, từ đó ủng hộ họ trong cuộc đấu tranh giành công lý. Theo ông, kết thúc của phiên tòa chính là sự khởi đầu cho một cuộc đấu tranh mới, cuộc đấu tranh trên mặt trận lương tri và đạo đức, và đấu tranh bằng dư luận. Trong cuộc đấu tranh dai dẳng và nhiều gian nan này, các nạn nhân Việt Nam không đơn độc, bên cạnh họ sẽ là cả một cộng đồng của tất cả những ai có lương tri và yêu hòa bình trên thế giới. Tòa án đã ra phán quyết khẳng định Chính phủ Mỹ và các công ty hóa học Mỹ ý thức được chất dioxin là một chất độc cực kỳ nguy hiểm, gây ra những hậu quả nặng nề và lâu dài không chỉ đối với con người, môi trường mà cả nền kinh tế của Việt Nam. Dựa trên các điều luật quốc tế, tòa khẳng định việc sử dụng dioxin là một tội ác chiến tranh chống loài người. Do vậy, tòa kết luận Chính phủ Mỹ là thủ phạm sử dụng chất dioxin mà hậu quả của nó đối với môi trường của Việt Nam có thể coi là “diệt chủng môi trường” (ecocide); các công ty hóa chất là tòng phạm của các hành động này của Chính phủ Mỹ; Chính phủ Mỹ và các công ty này sẽ phải bồi thường toàn bộ cho các nạn nhân chất độc da cam/dioxin và gia đình của họ; đồng thời phải tìm cách cải thiện môi trường và tẩy độc chất dioxin trong nước, trong đất ở các khu vực bị nhiễm độc ở Việt Nam, đặc biệt tại các điểm nóng, nơi có các căn cứ quân sự. Để thực hiện phán quyết, tòa đề nghị thành lập một Ủy ban Da cam nhằm đánh giá khoản tiền đền bù đối với mỗi nạn nhân da cam, gia đình và cộng đồng. Khoản tiền 1,13 tỉ EUR mà Chính phủ Mỹ đền bù cho các cựu binh Mỹ bị nhiễm chất độc da cam/dioxin sẽ là cơ sở để thực hiện các tính toán thiệt hại. Bản kết luận cuối cùng sẽ được gửi đến Chủ tịch nước CHXHCN VN Nguyễn Minh Triết, Tổng thống Mỹ Barak Obama, Tổng thư ký Liên Hiệp Quốc Ban Ki-moon, và Ủy ban Nhân quyền thế giới. Bài: Bích Vân (tổng hợp từ TTXVN) - Ảnh:TTXVN